مقالات ادبی

شعر مقاومت در افغانستان‌

Sher Moqawemat

تمهید وقتی بحث از شعر مقاومت افغانستان پیش می‌آید، ناخودآگاه بدین پرسش هم روبه‌رو می‌شویم که به‌راستی شعر مقاومت چیست و این مفهوم‌، چه کرانه‌هایی دارد. واقعیت این است که «مقاومت‌» مفهومی است کلّی و می‌تواند بسته به جایگاه کاربرد خویش‌، مصادیقی سیاسی‌، اجتماعی و یا حتی اخلاقی بیابد. مسلماً ما در این نوشته‌، با چنین مفهوم گسترده‌ای از مقاومت روبه‌رو نیستیم‌، بلکه از «شعر مقاومت‌» آن گونه شعری را در نظر داریم که در آن به نحوی پایداری در برابر یک دشمن خارجی یا نظام خودکامۀ داخلی درکار باشد و با این ادامه مطلب

خیز و بیا ملک سنایی ببین

Sanaaey_tomb

منتشر شده در فصلنامۀ خانۀ خورشید، نشریۀ کانون شاعران و نویسندگان امور تربیتی آموزش و پرورش خراسان، شمارۀ ۶، سال ۱۳۷۸ بس که شنیدى صفت روم و چین خیز و بیا ملک سنایى ببین تا همه دل بینى بى‌‌‌حرص و بخل تا همه جان بینى بى کبر و کین زر، نه و کان ملکى زیر دست جو، نه و اسب فلکى زیر زین سنایى غزنوى از شاعران محورى زبان فارسى است. در توضیح این که مراد ما از «محورى» چیست، باید بگویم که صرف نظر از قوت و ضعف شاعران، بعضى از آنان داراى موقعیتى منحصر به فرد هستند، به گونه‌‌‌اى که در یک سبک یا شیوۀ خاص، ادامه مطلب

مردم‌گرایی در زبان شعر

photo_2016-06-28_19-54-46

چاپ شده در روزنامه قدس، سه‏‌شنبه ۲۳ مهر ۱۳۷۰ و سه شنبه ۳۰ مهر ۱۳۷۰، صفحه هنر و ادبیات. (عکس مرتبط با سال‌های ارتباط نویسنده با روزنامۀ قدس است، در جمع بعضی از اعضای تحریریۀ روزنامه.)   بحث از خصوصیتى در زبان شعر است که هنوز اسم مشخصى برایش نداریم و علاوه بر آن، بحث کاملى هم درباره‏‌‌اش نشده. فقط على دشتى در کتاب «نگاهى به صائب» اشاره‏‌اى به آن مى‏‌کند و آن را یکى از ویژگى‏‌هاى سبک هندى مى‏‌شمارد: «در گویندگان سبک هندى وجه مشترک دیگرى هست که از فرط خفا نمى‏‌توان نامى بر آن نهاد. جمله ادامه مطلب

بهار در شعر فارسی

Bahar 960108

تمهید سیرى اجمالى در پیشینه شعر فارسى نشان مى‏‌دهد که بهار، از دیرباز فصل محبوب شاعران و کانون توجه آنان به طبیعت بوده است. ولى این توجه همواره ثابت بوده و حاصل آن نیز شعرهایى یکسان و همانند است؟ مسلماً چنین نیست و ستایش از بهار و یادکرد عید نوروز، در طول زمان و در پاره‏‌هاى مختلف این قلمرو زبانى، با فراز و فرود و تفاوت در طرز نگاه شاعران همراه بوده است. به هر حال باید پذیرفت که یادکرد نوروز و بهار در شعر کهن ما بیش از امروز است و به نظر من علّت این را باید وابستگى شدید زندگى انسان دیروز به ادامه مطلب

تأملی در چند شعر رضوی‌

haram_panorama-wallpaper

آنگاه که دفتری از شعرهای رضوی را به نیت انتخاب چند شعر و احیاناً نگارش یادداشتی در مورد آنها بر سر دست می‌گیری‌، درمی‌یابی که یکنواختی فضا، عناصر خیال‌، مضامین و نمادهای شعرها تا چه مایه آنها را یکسان و کم‌تمایز ساخته است‌. کمیت سرایش شعر مذهبی در این روزگار به‌راستی شگفتی‌آور است‌، ولی آنچه در این میان کمابیش غایب است‌، بهره‌مندی این شعرها از معارف دین ماست‌. در مورد حضرت امام رضا(ع‌) آن‌قدر که «آهو» و «کبوتر» و «گنبد» و «ضریح‌» حضوری برجسته دارند، از رفتار و گفتار آن حضرت چندان نشانی نمی‌تو ادامه مطلب

راه‌های تنوع و تمایز در شعر رضوی

۲۰۱۵۶۲۸۱۶۳۲۴۱۲۱۸a

امروزه به برکت رسانه‌ها، جشنواره‌ها و محافل مذهبی، گرایش به شعر مذهبی و به ویژه شعر رضوی به شکل محسوسی افزایش یافته است، به ویژه در میان جوانان. اکنون قریب به یک دهه است که موج جدیدی از این گونه شعر آغاز شده است، شعری که زبان و حال و هوای امروز دارد و با شعر مذهبی محافل سنتی ما کمابیش متفاوت است. ولی در کنار بالندگی و فراگیری شعر مذهبی، چیزی که می‌تواند یک آسیب نسبی ولی جدی دانسته شود، یکنواختی این شعرهاست، از نظر فضا، عناصر خیال‌، مضامین و نمادهای شعرها. البته ما در شعر عاشورایی این یکنواختی ادامه مطلب

تاوان این خون

moalem-01

نگاهی به یک مثنوی از علی معلم‌ اغراق نیست اگر بگوییم که مثنوی «تاوان این خون تا قیامت ماند بر ما» از شاخص‌ترین آثار علی معلم دامغانی و در عین حال از آثار ماندگار عاشورایی در عصر حاضر است‌، هم به واسطۀ محتوای جهت‌بخش و هم به اعتبار آرایه‌های صوری آن‌. در این یادداشت‌، می‌کوشیم که به اجمال از ویژگیهای صوری و محتوایی آن سخن گوییم‌. شعر با این بیتها شروع می‌شود. روزی که در جام شفق مُل کرد خورشید، بر خشک‌چوب نیزه‌ها گُل کرد خورشید شید و شفق را چون صدف در آب دیدم‌ خورشید را بر نیزه‌، گویی خواب دی ادامه مطلب

«گنجشک و جبرئیل‌»، حادثه‌ای در شعر عاشورایی‌

gonjeshk-wa-jebraeil-02

نگاهی به کتاب «گنجشک و جبرئیل‌» شادروان سید حسن حسینی‌ بعضی شاعران‌، پیرو جریانهای ادبی اند و بعضی‌، خود جریان‌ساز هستند. هر چند این قضیه‌، تنها معیار ارزشمندی یک شاعر نیست‌، یک معیار مهم می‌تواند بود، چون به تجربه دیده شده که شاعران جریان‌ساز، غالباً ماندگارتر، مؤثرتر و مبتکرتر بوده‌اند، چون در مسیری گام نهاده‌اند که دیگری ننهاده بوده و هر آنچه در این مسیر کسب کرده‌اند، تازه بوده است‌. رهروان بعدی‌، لاجرم بهرۀ کمتری از تازگی و ابتکار دارند و این بسیار طبیعی است‌. باری‌، ما در شعر مذهبی خویش ادامه مطلب

کربلا و عاشورا در شعر فارسی، قسمت پایانی

sher-ashoraei-01-300-300-04

دوران معاصر نگاههای تازه‌ بند نقاب برگشا ماه تمام خویش را زمزمۀ کهن سرا، گردش باده تیز کن‌ باز به بزم ما نگر آتش جام خویش را دام ز گیسوان به دوش‌، زحمت گلستان بری‌ صید چرا نمی‌کنی طایر بام خویش را ریگ عراق منتظر، کشت حجاز تشنه‌کام‌ خون حسین باز ده کوفه و شام خویش را دوش به راهبر زند، راه یگانه طی کند می‌ندهد به دست کس عشق زمام خویش را این بیتها از علاّ مه اقبال لاهوری شاعر بزرگ عصر است و نویددهندۀ این که سلسله مباحث ما دربارۀ شعر عاشورایی‌، به دوران بیداری مسلمانان و تجدید حیات معنوی ادامه مطلب

کربلا و عاشورا در شعر فارسی، قسمت سوم‌

sher-ashoraei-01-300-300-03

  از صفویه تا مشروطیت   هر شام‌، سرخی‌ای که بر این نیلگون سماست‌ گردی ز قتلگاه شهیدان کربلاست‌ زین درد، ساکنان فلک در مصیبت‌اند بر گریۀ ملائکه‌، خون شفق گواست‌ بی‌نور گشته از دم شمشیر کین شام‌ شمعی کز او چراغ سحرگاه را ضیاست‌ آن به که جا کنیم در آب سرشک خویش‌ زین‌گونه آتشی که از این غم به جان ماست‌ شد جامه‌اش کبود جهان را از آسمان‌ عالَم برای آل نبی تعزیت‌سراست‌ آن سر که بود تاج کرامت بر او، چرا در خون چون آفتاب به شام از بدن جداست‌؟ شاهی که آب خضر از او گشت جان‌فزا لب‌ ادامه مطلب