مقالات ادبی

فهم عوام و پسند خواص در شعر


منتشر شده در روزنامه قدس، شنبه ۵ شهریور ۱۳۷۳، صفحه ادبیات امروز   تمهید گاه در تعریف‏‌ها و معیارهاى قدما براى شعر به حرف‏‌هاى دقیقى برمى‏‌خوریم که از ژرف‏‌بینى خاصى خبر مى‏‌دهد و از این که تا چه حد در معناى آنچه مى‏‌گفته‏‌اند، دقت نظر داشته‏‌اند. باید بپذیریم که حسّاسیت قدما در قبال معنى کلمات و کاربردِ مناسب آن‏‌ها ـ چه در شعر و چه در نقد آن ـ خیلى بیشتر از ما بوده است. ممکن است معیارهاى نقد آن‏‌ها، اینک براى ما پذیرفتنى نباشد امّا لااقل روشن و مشخص هست و کاملاً مى‏‌توان از نظر منطقى آن ادامه مطلب

عرش اگر باشم زمین آسمان بیدلم


جستارى در آثار استاد محمدحسین سرآهنگ از زاویه شعر محمدکاظم کاظمی یادآوری: این مقاله در سال ۱۳۸۰ نوشته شده و در ماهنامۀ سوره، دور دوم، شماره اول، بهمن ۱۳۸۰ منتشر شده است. اکنون با اصلاح مختصری منتشر می‌شود. شاید لازم نباشد در ابتداى سخن، مقدمه‏‌اى طولانى درباره ارتباط شعر و موسیقى بنویسیم و از نقشى که انتخاب شعر و نیز درست خواندن آن در ایجاد قطعات موسیقى دارد، داد سخن دهیم. ولى پیش از همه، یادآورى این نکته لازم است که بسیار خوش‏‌اقبالى است اگر شعر و موسیقى در کار یک هنرمند هر دو ادامه مطلب

بمگو صعب‌تراشی است، تو سهل‌اندیشی


نگاهى به جلوه‌‌‌‌هاى موسیقیایى و زبانى شعر على معلّم منتشر شده در مجلّۀ شعر، سال دوم، شمارۀ هفدهم، ۱۳۷۳   صحبت در ویژگى‌‌‌‌هاى صورى شعر یکى از چهره‌‌‌‌هاى بحث‌‌‌‌انگیز دورۀ انقلاب اسلامى است؛ یعنى على معلّم دامغانى. شاید بتوان مدعى شد که شعر این شاعر از آغاز این دوره تا کنون بیش  از کار همۀ دیگران، عرصۀ اظهار نظرهاى متفاوت و گاه متناقض بوده است. ما را سر دعوا بر سر اثبات یا ردّ شعر این شاعر نیست، بلکه مى‌‌‌‌خواهیم آن را بیشتر بشناسیم تا اگر داورى‌‌‌‌اى هم داریم، از روى شناخت باشد نه ادامه مطلب

بی همگان با همگان


تأملى در شعر و شخصیت شعرى علامۀ شهید سیداسماعیل بلخى منتشر شده در: ستارۀ شب دیجور، یادمان علاّمه شهید سیداسماعیل بلخى، به کوشش سیداسحاق شجاعى، چاپ اول، انتشارات حوزۀ هنرى سازمان تبلیغات اسلامى، صفحۀ ۳۳۲ پرسید ز من دوش رفیقى؛ «ز کجایى؟» گفتم: «بشرم، لیک ملل مى نشناسم» گفتا که «تو از قلۀ بلخابى» و گفتم: «با قلۀ توحید، قلل مى نشناسم»[۱] سخن از «شهید بلخى شاعر» است؛ کسى که با همۀ دلبستگى‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اش به این هنر، کمتر با این عنوان درباره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اش داورى شده. همو که سال‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ادامه مطلب

عید فطر در شعر فارسى


  بر سر بام بیا، گوشه ابرو بنماى روزه‏‌گیران جهان منتظر ماه نو اند این بیت، یکى از صدها بیت از گنجینه شعر فارسى است که در آن، میان هلال عید و ابروى نگار مقارنتى دیده مى‏‌شود. این، یکى از مضمونهاى رایج و شایع شعر فارسى است و البته کمتر به زیبایى بیت بالا پرورانده شده است. بارى، عید فطر، یکى از زمینه‏‌هاى مهم محتوایى شعر فارسى است، و نه تنها در حوزه محتوایى، که در حوزه مضمون‏‌سازى نیز با جلوه تمام حضور دارد. در دیوان اکثر شاعران بزرگ کهن، اشاراتى به اجمال یا تفصیل به عید فطر مى‏‌توان ادامه مطلب

اجمالی دربارۀ قالب غزل‌پاره


بخشی از مقدمۀ محمدکاظم کاظمی بر کتاب تازه منتشرشدۀ «غزل‌پاره» از ساحل تراکمه   «غزل‌پاره» مجموعه شعری از ساحل تراکمه است، در قالبی به همین نام که البته در شعر فارسی بی‌سابقه نیست، هرچند بدون یک نام مشخص. این کتاب با سه پیشگفتار از مصطفی محدثی خراسانی، عبدالله رئیسی و محمدکاظم کاظمی و با مقدمه‌ای از صاحب اثر منتشر شده است و دارای ۷۳ غزل‌پاره از این شاعر است. کتاب در پاییز ۱۳۹۶ به وسیلۀ انتشارات زمزمه‌های روشن در بوشهر، در ۱۰۴ صفحه و شمارگان ۱۰۰۰ نسخه منتشر شده است. آنچه در اینجا می‌خوان ادامه مطلب

علی(ع) و شاعران فارسی


ارادت و توجه ویژۀ شاعران فارسی‌زبان به حضرت امیرالمؤمنین‌، امری است طبیعی و جای بحث ندارد. نقطۀ تأکید ما در این نوشته‌، نوع نگاه شاعران به آن حضرت و تنوع مضمونی آثاری است که در ستایش ایشان سروده‌اند. به واقع ما یک موضوع دایمی داشته‌ایم که از آثار نخستین شاعران ما تا امروز، خود را نشان می‌دهد. ولی برخورد شاعران با این موضوع‌، مسلماً یکسان و ثابت نبوده است‌. زاویۀ دید اینان در طول تاریخ‌، می‌تواند موضوعی قابل بحث باشد و حقایقی تاریخی و اجتماعی را روشن کند. مضامین شعرهای ولایی برای آن حضرت‌، ادامه مطلب

خبر به دورترین نقطۀ جهان برسد


نگاهى به غزلى از روان‌‌‌شاد نجمه زارع خبر به دورترین نقطۀ جهان برسد نخواست او به من خسته ـ بى‌گمان ـ برسد شکنجه بیشتر از این؟ که پیش چشم خودت کسى که سهم تو باشد، به دیگران برسد چه مى‌کنى، اگر او را که خواستى یک عمر به راحتى کسى از راه ناگهان برسد... رها کنى، برود، از دلت جدا باشد به آن‌‌‌که دوست‌‌‌تَرَش داشته، به آن برسد رها کنى، بروند و دو تا پرنده شوند خبر به دورترین نقطۀ جهان برسد گلایه‌‌‌اى نکنى، بغض خویش را بخورى که هق‌‌‌هق تو مبادا به گوششان برسد خدا کند که... نه! نفرین ن ادامه مطلب

شعر مقاومت در افغانستان‌


تمهید وقتی بحث از شعر مقاومت افغانستان پیش می‌آید، ناخودآگاه بدین پرسش هم روبه‌رو می‌شویم که به‌راستی شعر مقاومت چیست و این مفهوم‌، چه کرانه‌هایی دارد. واقعیت این است که «مقاومت‌» مفهومی است کلّی و می‌تواند بسته به جایگاه کاربرد خویش‌، مصادیقی سیاسی‌، اجتماعی و یا حتی اخلاقی بیابد. مسلماً ما در این نوشته‌، با چنین مفهوم گسترده‌ای از مقاومت روبه‌رو نیستیم‌، بلکه از «شعر مقاومت‌» آن گونه شعری را در نظر داریم که در آن به نحوی پایداری در برابر یک دشمن خارجی یا نظام خودکامۀ داخلی درکار باشد و با این ادامه مطلب

خیز و بیا ملک سنایی ببین


منتشر شده در فصلنامۀ خانۀ خورشید، نشریۀ کانون شاعران و نویسندگان امور تربیتی آموزش و پرورش خراسان، شمارۀ ۶، سال ۱۳۷۸ بس که شنیدى صفت روم و چین خیز و بیا ملک سنایى ببین تا همه دل بینى بى‌‌‌حرص و بخل تا همه جان بینى بى کبر و کین زر، نه و کان ملکى زیر دست جو، نه و اسب فلکى زیر زین سنایى غزنوى از شاعران محورى زبان فارسى است. در توضیح این که مراد ما از «محورى» چیست، باید بگویم که صرف نظر از قوت و ضعف شاعران، بعضى از آنان داراى موقعیتى منحصر به فرد هستند، به گونه‌‌‌اى که در یک سبک یا شیوۀ خاص، ادامه مطلب