مقالات ادبی

کربلا و عاشورا در شعر فارسی، قسمت پایانی


دوران معاصر نگاههای تازه‌ بند نقاب برگشا ماه تمام خویش را زمزمۀ کهن سرا، گردش باده تیز کن‌ باز به بزم ما نگر آتش جام خویش را دام ز گیسوان به دوش‌، زحمت گلستان بری‌ صید چرا نمی‌کنی طایر بام خویش را ریگ عراق منتظر، کشت حجاز تشنه‌کام‌ خون حسین باز ده کوفه و شام خویش را دوش به راهبر زند، راه یگانه طی کند می‌ندهد به دست کس عشق زمام خویش را این بیتها از علاّ مه اقبال لاهوری شاعر بزرگ عصر است و نویددهندۀ این که سلسله مباحث ما دربارۀ شعر عاشورایی‌، به دوران بیداری مسلمانان و تجدید حیات معنوی ادامه مطلب

کربلا و عاشورا در شعر فارسی، قسمت سوم‌


  از صفویه تا مشروطیت   هر شام‌، سرخی‌ای که بر این نیلگون سماست‌ گردی ز قتلگاه شهیدان کربلاست‌ زین درد، ساکنان فلک در مصیبت‌اند بر گریۀ ملائکه‌، خون شفق گواست‌ بی‌نور گشته از دم شمشیر کین شام‌ شمعی کز او چراغ سحرگاه را ضیاست‌ آن به که جا کنیم در آب سرشک خویش‌ زین‌گونه آتشی که از این غم به جان ماست‌ شد جامه‌اش کبود جهان را از آسمان‌ عالَم برای آل نبی تعزیت‌سراست‌ آن سر که بود تاج کرامت بر او، چرا در خون چون آفتاب به شام از بدن جداست‌؟ شاهی که آب خضر از او گشت جان‌فزا لب‌ ادامه مطلب

کربلا و عاشورا در شعر فارسی، قسمت دوم


شعر فارسی تا قبل از صفویه   نخستین بارقه‌ها برگ بی‌برگی نداری‌، لاف درویشی مزن‌ رخ چو عیاران نداری‌، جان چو نامردان مکن‌ هرچه بینی جز هوا، آن دین بود، بر جان نشان‌ هرچه یابی جز خدا، آن بت بود، در هم شکن‌ سر برآر از گلشن تحقیق تا در کوی دین‌ کشتگان زنده بینی انجمن در انجمن‌ در یکی صف کشتگان بینی به تیغی چون حسین‌ در دگر صف خستگان بینی به زهری چون حسن‌ درد دین خود بوالعجب دردی است کاندر وی چو شمع‌ چون شوی بیمار، بهتر گردی از گردن‌زدن‌ اگر خوانندۀ قسمت پیشین این سلسله مطالب بوده ب ادامه مطلب

کربلا و عاشورا در شعر فارسی، قسمت اول


یادداشت: این سلسله مطلب در زمستان ۱۳۸۸ (محرم و صفر) برای نشریۀ «انصاف» و سایت «آوای افغان» نوشته شد و در ۱۱ قسمت منتشر شد. اکنون آن را در چهار قسمت پیشکش شما می‌کنم. قسمت اول آن که در این پست منتشر می‌شود، کوتاه‌ است و قسمت‌های بعد بسیار مفصل‌تر خواهد بود. گفتنی است که این مقاله بیشتر بر اساس محفوظات ذهنی من نوشته شده است، نه بر اساس کاوش‌ها و تحقیقات منظم و مفصل کتابخانه‌ای. به همین دلیل آن را به چشم یک مطلب تحقیقی ننگرید. این نیز گفتنی است که صورت بسیار خلاصه‌ای از این مقاله هم با عنوان «ن ادامه مطلب

شعر مذهبی‌، بایدها و نبایدها


شاید نخست چنین پنداشته‌شود که شعر مذهبی مفهومی است روشن با مصداقهایی مشخّص‌. عامۀ مردم و حتی بعضی خواص نیز، شعری را مذهبی می‌دانند که صرفاً در موضوع مناقب و مراثی معصومین سروده شده‌باشد. کسانی که نگرشی وسیع‌تر دارند، حوزۀ مضامین شعر مذهبی را گسترده‌تر در نظر می‌گیرند و شعرهایی را که دربارۀ مناسبتهای مذهبی و فرایض دینی است نیز در این محدوده جای می‌دهند و البته گاه نیز شعرهایی را که به طور مشخّص در دفاع از اعتقادات مذهبی و بیان و شرح معارف دین سروده شده است‌. با جمع این نگرشها، می‌توان گفت ما غ ادامه مطلب

نگاهی کوتاه به کربلا و عاشورا در شعر فارسی‌


یادداشت: این مقاله در واقع شکل بسیار خلاصه‌ای از مقالۀ مفصل «کربلا و عاشورا در شعر فارسی» است که به زودی در چند قسمت در همین سایت منتشر خواهد شد. شعر، یکی از جلوه‌های بارز احساسات و افکار انسانهاست‌. آنان بدین‌وسیله می‌کوشند به عواطف و اندیشه‌های خویش رنگی هنری بزنند و آنها را در قالبی دلپذیر به دیگر هم‌نوعان خود ارائه کنند. بنابراین‌، با بررسی شعر یک جامعه یا ملّت در یک دورۀ تاریخی‌، می‌توان به روحیات آن مردم پی برد و دریافت که میزان توجه‌شان به موضوعات مختلف تا چه حد بوده است‌. بنابراین‌، ادامه مطلب

نگاهی به شعر امروز غزنی


چکیده غزنی پس از دوران درخشان ادبی‌اش در عصر غزنویان، تا قریب به سی سال پیش از امروز در یک فترت و رکود ادبی به سر برد. ولی از دهۀ شصت و در سال‌های جنگ و جهاد در افغانستان و مهاجرت گروه وسیعی از مردم این کشور به جمهوری اسلامی ایران، شعر غزنی تحولی چشمگیر به خود دید و نسل جوان و نوجویی به میدان آمد که بعضی از شاعرانش امروز در کل کشور و حتی قلمرو زبان فارسی صاحب نام‌اند. شاعران امروز غزنی را می‌توان در سه نسل دسته بندی کرد. نسل اول، آنانی که در سال‌های پیش از جنگ و جهاد و مهاجرت بالیدند و شعرشا ادامه مطلب

دو رودخانۀ جاری


نگاهی به تأثیر شعر انقلاب ایران بر شعر امروز افغانستان   تمهید ما در این نوشته برآنیم که وجوه و جوانب مختلف تأثیر شعر انقلاب اسلامی ایران بر شعر امروز افغانستان را نشان دهیم. البته قبل از نشان دادن این وجوه، اصل خود این تأثیر را می‌باید اثبات کرد، ولی به نظر می‌رسد که موضوع برای کسانی که با شعر امروز افغانستان آشنایند، چندان پوشیده نیست. مسلماً در حین بحث نیز شواهدی به میان می‌آید که این تأثیر را تأیید خواهد کرد.   نگاهی به پیشینه ارتباطات ادبی میان این دو پاره از قلمرو زبان ادامه مطلب

چند شیرین‌کاری زبانی در شعر اخوان ثالث


مهدی اخوان ثالث شاعری بود «زبان‌آور» بدین معنی که بیش از دیگر امکانات بیان هنری، بر هنرمندی‌های زبانی تکیه داشت. زبان شعر اخوان از جهات گوناگون قابل بررسی است و این وارث قصیده‌سرایان کهن، در حوزه‌های واژگان، ترکیبات و ساختار جمله بسیار بدایع دارد که پرداختن به همه در این مجال ممکن نیست. اما آنچه من در اینجا می‌خواهم بر آن تمرکز کنم و البته فهرست‌وار نمونه‌هایی طرح کنم، بعضی شیرین‌کاری‌های زبانی است که در در مسیر طنز تلخ شعر اخوان خوش افتاده و حلاوتی و ظرافتی در کلام ایجاد کرده است. بعضی از ای ادامه مطلب

نگاهی به شعر کلاسیک معاصر افغانستان


چشم‌اندازی به گذشته هرچند نگاه ما در این نوشته بر شعر کلاسیک صد سال اخیر افغانستان متمرکز است، نگاهی گذرا به سال‌های پیش از آن هم ضروری می‌نماید، چون شعر امروز این کشور از سنت‌ ادبی رایج در قرن‌های اخیر بی‌بهره نبوده است. در افغانستان «بازگشت ادبی» آن‌گونه که در ایران رخ نمود، تجربه نشد و شعر فارسی در این قلمرو جغرافیایی همچنان بر پایۀ مکتب هندی رواج داشت. درست است که بازگشت ادبی در نگاه منتقدان نوگرای امروز نوعی عقبگرد به حساب می‌آید و اگر از این منظر بنگریم، دور ماندن شعر افغانستان از این ادامه مطلب