مقالات ادبی

راه‌های تنوع و تمایز در شعر رضوی

۲۰۱۵۶۲۸۱۶۳۲۴۱۲۱۸a

امروزه به برکت رسانه‌ها، جشنواره‌ها و محافل مذهبی، گرایش به شعر مذهبی و به ویژه شعر رضوی به شکل محسوسی افزایش یافته است، به ویژه در میان جوانان. اکنون قریب به یک دهه است که موج جدیدی از این گونه شعر آغاز شده است، شعری که زبان و حال و هوای امروز دارد و با شعر مذهبی محافل سنتی ما کمابیش متفاوت است. ولی در کنار بالندگی و فراگیری شعر مذهبی، چیزی که می‌تواند یک آسیب نسبی ولی جدی دانسته شود، یکنواختی این شعرهاست، از نظر فضا، عناصر خیال‌، مضامین و نمادهای شعرها. البته ما در شعر عاشورایی این یکنواختی ادامه مطلب

تاوان این خون

moalem-01

نگاهی به یک مثنوی از علی معلم‌ اغراق نیست اگر بگوییم که مثنوی «تاوان این خون تا قیامت ماند بر ما» از شاخص‌ترین آثار علی معلم دامغانی و در عین حال از آثار ماندگار عاشورایی در عصر حاضر است‌، هم به واسطۀ محتوای جهت‌بخش و هم به اعتبار آرایه‌های صوری آن‌. در این یادداشت‌، می‌کوشیم که به اجمال از ویژگیهای صوری و محتوایی آن سخن گوییم‌. شعر با این بیتها شروع می‌شود. روزی که در جام شفق مُل کرد خورشید، بر خشک‌چوب نیزه‌ها گُل کرد خورشید شید و شفق را چون صدف در آب دیدم‌ خورشید را بر نیزه‌، گویی خواب دی ادامه مطلب

«گنجشک و جبرئیل‌»، حادثه‌ای در شعر عاشورایی‌

gonjeshk-wa-jebraeil-02

نگاهی به کتاب «گنجشک و جبرئیل‌» شادروان سید حسن حسینی‌ بعضی شاعران‌، پیرو جریانهای ادبی اند و بعضی‌، خود جریان‌ساز هستند. هر چند این قضیه‌، تنها معیار ارزشمندی یک شاعر نیست‌، یک معیار مهم می‌تواند بود، چون به تجربه دیده شده که شاعران جریان‌ساز، غالباً ماندگارتر، مؤثرتر و مبتکرتر بوده‌اند، چون در مسیری گام نهاده‌اند که دیگری ننهاده بوده و هر آنچه در این مسیر کسب کرده‌اند، تازه بوده است‌. رهروان بعدی‌، لاجرم بهرۀ کمتری از تازگی و ابتکار دارند و این بسیار طبیعی است‌. باری‌، ما در شعر مذهبی خویش ادامه مطلب

کربلا و عاشورا در شعر فارسی، قسمت پایانی

sher-ashoraei-01-300-300-04

دوران معاصر نگاههای تازه‌ بند نقاب برگشا ماه تمام خویش را زمزمۀ کهن سرا، گردش باده تیز کن‌ باز به بزم ما نگر آتش جام خویش را دام ز گیسوان به دوش‌، زحمت گلستان بری‌ صید چرا نمی‌کنی طایر بام خویش را ریگ عراق منتظر، کشت حجاز تشنه‌کام‌ خون حسین باز ده کوفه و شام خویش را دوش به راهبر زند، راه یگانه طی کند می‌ندهد به دست کس عشق زمام خویش را این بیتها از علاّ مه اقبال لاهوری شاعر بزرگ عصر است و نویددهندۀ این که سلسله مباحث ما دربارۀ شعر عاشورایی‌، به دوران بیداری مسلمانان و تجدید حیات معنوی ادامه مطلب

کربلا و عاشورا در شعر فارسی، قسمت سوم‌

sher-ashoraei-01-300-300-03

  از صفویه تا مشروطیت   هر شام‌، سرخی‌ای که بر این نیلگون سماست‌ گردی ز قتلگاه شهیدان کربلاست‌ زین درد، ساکنان فلک در مصیبت‌اند بر گریۀ ملائکه‌، خون شفق گواست‌ بی‌نور گشته از دم شمشیر کین شام‌ شمعی کز او چراغ سحرگاه را ضیاست‌ آن به که جا کنیم در آب سرشک خویش‌ زین‌گونه آتشی که از این غم به جان ماست‌ شد جامه‌اش کبود جهان را از آسمان‌ عالَم برای آل نبی تعزیت‌سراست‌ آن سر که بود تاج کرامت بر او، چرا در خون چون آفتاب به شام از بدن جداست‌؟ شاهی که آب خضر از او گشت جان‌فزا لب‌ ادامه مطلب

کربلا و عاشورا در شعر فارسی، قسمت دوم

sher-ashoraei-01-300-300-02

شعر فارسی تا قبل از صفویه   نخستین بارقه‌ها برگ بی‌برگی نداری‌، لاف درویشی مزن‌ رخ چو عیاران نداری‌، جان چو نامردان مکن‌ هرچه بینی جز هوا، آن دین بود، بر جان نشان‌ هرچه یابی جز خدا، آن بت بود، در هم شکن‌ سر برآر از گلشن تحقیق تا در کوی دین‌ کشتگان زنده بینی انجمن در انجمن‌ در یکی صف کشتگان بینی به تیغی چون حسین‌ در دگر صف خستگان بینی به زهری چون حسن‌ درد دین خود بوالعجب دردی است کاندر وی چو شمع‌ چون شوی بیمار، بهتر گردی از گردن‌زدن‌ اگر خوانندۀ قسمت پیشین این سلسله مطالب بوده ب ادامه مطلب

کربلا و عاشورا در شعر فارسی، قسمت اول

img10045405

یادداشت: این سلسله مطلب در زمستان ۱۳۸۸ (محرم و صفر) برای نشریۀ «انصاف» و سایت «آوای افغان» نوشته شد و در ۱۱ قسمت منتشر شد. اکنون آن را در چهار قسمت پیشکش شما می‌کنم. قسمت اول آن که در این پست منتشر می‌شود، کوتاه‌ است و قسمت‌های بعد بسیار مفصل‌تر خواهد بود. گفتنی است که این مقاله بیشتر بر اساس محفوظات ذهنی من نوشته شده است، نه بر اساس کاوش‌ها و تحقیقات منظم و مفصل کتابخانه‌ای. به همین دلیل آن را به چشم یک مطلب تحقیقی ننگرید. این نیز گفتنی است که صورت بسیار خلاصه‌ای از این مقاله هم با عنوان «ن ادامه مطلب

شعر مذهبی‌، بایدها و نبایدها

ashora-mohtasham-300-300

شاید نخست چنین پنداشته‌شود که شعر مذهبی مفهومی است روشن با مصداقهایی مشخّص‌. عامۀ مردم و حتی بعضی خواص نیز، شعری را مذهبی می‌دانند که صرفاً در موضوع مناقب و مراثی معصومین سروده شده‌باشد. کسانی که نگرشی وسیع‌تر دارند، حوزۀ مضامین شعر مذهبی را گسترده‌تر در نظر می‌گیرند و شعرهایی را که دربارۀ مناسبتهای مذهبی و فرایض دینی است نیز در این محدوده جای می‌دهند و البته گاه نیز شعرهایی را که به طور مشخّص در دفاع از اعتقادات مذهبی و بیان و شرح معارف دین سروده شده است‌. با جمع این نگرشها، می‌توان گفت ما غ ادامه مطلب

نگاهی کوتاه به کربلا و عاشورا در شعر فارسی‌

karbala

یادداشت: این مقاله در واقع شکل بسیار خلاصه‌ای از مقالۀ مفصل «کربلا و عاشورا در شعر فارسی» است که به زودی در چند قسمت در همین سایت منتشر خواهد شد. شعر، یکی از جلوه‌های بارز احساسات و افکار انسانهاست‌. آنان بدین‌وسیله می‌کوشند به عواطف و اندیشه‌های خویش رنگی هنری بزنند و آنها را در قالبی دلپذیر به دیگر هم‌نوعان خود ارائه کنند. بنابراین‌، با بررسی شعر یک جامعه یا ملّت در یک دورۀ تاریخی‌، می‌توان به روحیات آن مردم پی برد و دریافت که میزان توجه‌شان به موضوعات مختلف تا چه حد بوده است‌. بنابراین‌، ادامه مطلب

نگاهی به شعر امروز غزنی

shaeran-ghazni-jeld-300-300

چکیده غزنی پس از دوران درخشان ادبی‌اش در عصر غزنویان، تا قریب به سی سال پیش از امروز در یک فترت و رکود ادبی به سر برد. ولی از دهۀ شصت و در سال‌های جنگ و جهاد در افغانستان و مهاجرت گروه وسیعی از مردم این کشور به جمهوری اسلامی ایران، شعر غزنی تحولی چشمگیر به خود دید و نسل جوان و نوجویی به میدان آمد که بعضی از شاعرانش امروز در کل کشور و حتی قلمرو زبان فارسی صاحب نام‌اند. شاعران امروز غزنی را می‌توان در سه نسل دسته بندی کرد. نسل اول، آنانی که در سال‌های پیش از جنگ و جهاد و مهاجرت بالیدند و شعرشا ادامه مطلب