آینه در کربلا

Emrooz Ba Bidel 01 (300-300)

جهان خون‌ریز بنیاد است، هشدار

سر سال از محرّم آفریدند

این بیت بیدل تفسیر شاعرانۀ زیبایی است از این که سال قمری با ماه محرّم آغاز می‌شود. گویا هر سال، شروع یک سلسله خون‌ریزی در این جهان است. و دریغ که همیشه نیز چنین بوده است.

بیدل از معدود شاعران غیرشیعه است که در جای‌جای آثارش اشارات جالبی به واقعۀ عاشورا دارد. گاهی این اشاره به نوعی است که گویی سخنی دیگر را بیان می‌کند و در عین حال به عاشورا نیز اشاره‌ای دارد، مثل همین بیت بالا. اما در موارد بسیاری سخن شاعر یک موضع بسیار روشن انقلابی دارد از جمله آنجا که می گوید

کیست در این انجمن محرم عشق غیور؟

ما همه بی‌عبرتیم، آینه در کربلاست

می‌گوید آن عشق غیور را فقط کسانی خاص توانستند درک کنند، آن‌هایی که راهی به کربلا یافتند. و دیگر آدم‌هایی که دم از این عشق می‌زنند، ول معطل هستند.

کلمات «غیور» و «عبرت» در مورد واقعۀ عاشورا، در آن زمان کم‌سابقه بوده است، چون بیشتر شاعران این واقعه را از منظرم مظلومیت و سوگ می‌نگریسته‌اند. این موضع‌گیری بیدل از این نظر هم جالب است.

این هم چند بیت کربلایی دیگر از بیدل

بیدل به هر کجا رگ ابری نشان دهند

در ماتم حسین و حسن گریه می‌کند

از هجوم اشک در گرد ستم خوابیده‌ام‌

جیب و دامانم ز جوش این شهیدان کربلاست‌

در اینجا باز سخن از جنس وام‌گیری از واقعۀ کربلا، برای بیان وضعیت شاعر است، این که قطرات اشک خود را به شهیدان کربلا تشبیه کرده است.